Ergonomie is veel meer dan alleen een goed afgestelde stoel

Sinds 2024 geeft de Codex welzijn op het werk een duidelijke definitie van ergonomie op het werk: het is een aanpak erop gericht het werk aan te passen aan de mens, waaronder de werkpost en de werkomgeving. Er wordt rekening gehouden met de fysieke, mentale, psychische en sociale kenmerken van de persoon. En het moet worden toegepast op alle aspecten van het welzijn op het werk (artikel I.1-4, 31° van de codex).

De ergonoom komt ook tussen wanneer een werknemer een beperking heeft of bepaalde taken niet meer kan uitvoeren, of wanneer een bedrijf nieuwe apparatuur of technologieën implementeert.

Het draait dus niet alleen om “bescherm je rug” en “zit mooi recht”. Het gaat erom werksituaties te creëren waarin iedereen diens werkzaamheden onder goede omstandigheden kan uitvoeren.

Het woord is afgeleid van het Oudgriekse ergon (“werk”) en nomos (“regels”). Dit vakgebied kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog in een stroomversnelling. De luchtvaart en de militaire technologieën maken een snelle ontwikkeling door, maar er doet zich een probleem voor: sommige machines presteren uitstekend op technisch vlak, maar houden onvoldoende rekening met de menselijke capaciteiten en beperkingen. Psychologen, fysiologen en ingenieurs beginnen daarom de systemen aan de mens aan te passen.

De term ergonomics raakte in 1949 ingeburgerd in het Verenigd Koninkrijk. In 2000 heeft de International Ergonomics Association (IEA) er zowel een wetenschappelijke discipline van gemaakt – die de interacties tussen mensen en de andere onderdelen van een systeem bestudeert – als een beroep, dat erop gericht is het welzijn van mensen en de algehele prestaties van systemen te optimaliseren.

MSA blijven een belangrijk probleem op het gebied van gezondheid op het werk. Het tillen van lasten, herhaalde bewegingen, belastende houdingen, inspanningen, trillingen of onvoldoende rust kunnen bijdragen aan het ontstaan ervan.

Laten we eens een belastende houding bekijken. Deze kan het gevolg zijn van slecht ontworpen apparatuur. Maar het kan ook te wijten zijn aan ruimtegebrek, een opgelegd tempo, slecht georganiseerde werkprocessen, moeilijk te gebruiken gereedschap of de noodzaak om een defect te compenseren.

Als je de houding corrigeert zonder aandacht te besteden aan de oorzaak ervan, loop je het risico dat je het symptoom aanpakt in plaats van de werksituatie in zijn geheel.

Een groot deel van het daadwerkelijke werk komt niet per se voor in de procedures of functieomschrijvingen. Elke dag bedenken werknemers oplossingen om het hoofd te bieden aan onvoorziene omstandigheden, schommelingen in de werkdruk, gebrekkige apparatuur of productiebeperkingen. Ze reorganiseren een taak, anticiperen op een probleem, gebruiken een tool op een andere manier en helpen elkaar onder collega’s.

Het is vaak dankzij dit onzichtbare werk dat de organisatie kan functioneren. Maar het is ook een waardevolle bron van informatie. Wie alleen kijkt naar het werk zoals het is voorgeschreven, loopt niet alleen het risico bepaalde moeilijkheden over het hoofd te zien, maar ook de vele hulpmiddelen die de werknemers hebben ontwikkeld.

Ergonomie is niet alleen een kwestie van preventie. Een slecht ontworpen werkomgeving kan leiden tot vermoeidheid, fouten, incidenten, tijdverlies, communicatieproblemen, absenteïsme, een hoger personeelsverloop of een afname van de kwaliteit. Omgekeerd zorgt een beter doordachte situatie ervoor dat het werk soepeler verloopt en betrouwbaarder en efficiënter wordt.

Daarom speelt ergonomie een rol in zeer uiteenlopende projecten: het ontwerpen van gebouwen, de implementatie van productielijnen, de keuze van apparatuur, digitale transformaties, reorganisaties van afdelingen, het ontwerpen van software of de inrichting van ontvangstruimtes.

Wachten tot een werkpost pijn veroorzaakt of tot software herhaaldelijk fouten genereert, is te laat ingrijpen. Een van de sterke punten van ergonomie is juist dat er proactief kan worden gehandeld.

Een machine aanschaffen, een ruimte inrichten, werktijden aanpassen, een IT-tool implementeren: elk van deze keuzes heeft gevolgen voor het werk. Door ergonomie al in de ontwerpfase te integreren, kan er rekening worden gehouden met de gebruikers en toekomstige situaties voordat er definitieve beslissingen worden genomen. Wat werkposten betreft, schrijft de codex dit trouwens voor: de werkgever moet bij het ontwerp en de inrichting ervan, evenals bij aanpassingen, rekening houden met de ergonomie (artikel VIII.1-1, lid 1 van de codex).

Deze vooruitziende blik is des te belangrijker omdat de arbeidsmarkt snel verandert. Automatisering, artificiële intelligentie, digitale tools, slimme apparaten, robotisering, nieuwe organisatievormen: deze ontwikkelingen bieden talrijke kansen. Ze kunnen echter ook invloed hebben op de vereiste vaardigheden, de mentale belasting, de samenwerking, de zelfstandigheid van de werknemers of de betekenis die aan het werk wordt gegeven. Ergonomie zorgt ervoor dat technologie ten dienste blijft staan van het werk en van de mensen die het uitvoeren.

Als we het over ergonomie hebben, hebben we het dus in de eerste plaats over werk. Begrijpen hoe het er op de werkvloer effectief aan toe gaat, opsporen wat mensen in moeilijkheden brengt en samen met de betrokkenen naar oplossingen zoeken. Dit zorgt ervoor dat werksituaties veiliger, efficiënter en beter op de mensen afgestemd worden.

Ben je bezig met het inrichten van werkruimtes, het omvormen van een bedrijfsactiviteit of het implementeren van nieuwe technologieën? De ergonomen van Cohezio helpen je bij het ontwikkelen van oplossingen die zijn afgestemd op de praktijk, de behoeften van de werknemers en de doelstellingen van je bedrijf. Ze helpen je ook om aan je wettelijke verplichtingen te voldoen.

• 80% van de bedrijven zijn niet in orde wat betreft de preventie van MSA
• Waarom je rug- en gewrichtsklachten niet langer mag negeren
• Gebruik je lichaam verstandig bij je werk en voorkom zo musculoskeletale aandoeningen

• Guérin, F., Pueyo, V., Béguin, P., Garrigou, A., Hubault, F., Maline, J., & Morlet, T. (2021). Concevoir le travail, le défi de l’ergonomie. Toulouse, Octarès.
• Lancry, A. (2009). L’ergonomie (Que sais-je ?). Paris, Presses Universitaires de France.
• WASO, Ergonomie, definities en begrippen, https://beswic.be/nl/themas/ergonomie/definities-en-begrippen