Exoskeletten: een modegril of werkelijk een hulp bij MSA?

Exoskeletten verminderen effectief bepaalde biomechanische belastingen. Studies tonen een vermindering aan:

• van de spieractiviteit in de onderrug bij herhaaldelijk tillen of bukken;
• van de belasting van de schouders bij werkzaamheden met opgeheven armen;
• van de spiervermoeidheid;
• van bepaalde gewrichtsbelastingen.

De cijfers uit wetenschappelijk onderzoek zijn overtuigend wat de spierbelasting betreft. Bij een ruggengraatexoskelet neemt de belasting van de lumbale spieren gemiddeld met 10 tot 40% af bij passieve modellen, en met 30 tot 60% (soms tot wel 80%) bij actieve en gemotoriseerde exoskeletten. Deze afname gaat gepaard met een lagere druk op de tussenwervelschijven in de onderrug. Recent onderzoek uit 2026 bevestigt deze trend: een vermindering van de spierbelasting tot wel 40% bij herhaalde hefbewegingen is realistisch, zowel voor exoskeletten als voor collaboratieve robots.

Dit verklaart waarom grote bedrijven de stap zetten. IKEA gebruikt inmiddels exoskeletten in meer dan 130 winkels wereldwijd, met name om magazijnmedewerkers te ontlasten bij het handmatig verwerken van goederen.

Onderzoekers benadrukken echter dat de gehele biomechanische keten moet worden geëvalueerd en niet alleen de delen van het lichaam die beschermd worden.

Het merendeel van de studies:

• worden in het laboratorium uitgevoerd;
• hebben betrekking op enkele uren of dagen;
• maken gebruik van tussentijdse indicatoren (EMG, vermoeidheid, waargenomen inspanning).

Daarentegen zijn er nog maar weinig studies die het volgende aantonen:

• een blijvende vermindering van lage rugpijn;
• een vermindering van erkende MSA;
• een daling van het absenteïsme;
• een afname van ongevallen op grote schaal. [MSA Nancy 2026]

Het internationale MSA-congres van Nancy 2026 benadrukt overigens dat de resultaten wisselend en sterk afhankelijk zijn van:

• de uitgevoerde taak;
• van de opleiding;
• de gebruiksduur;
• de afstemming tussen het exoskelet en de werkplek.

MSA worden niet alleen veroorzaakt door kracht. Ook herhaalde bewegingen, de duur van een houding en de positie van de gewrichten spelen een rol. Een exoskelet vermindert vooral de ‘krachtcomponent’. Iemand die de hele dag dezelfde polsbeweging herhaalt, bijvoorbeeld op een toetsenbord, kan nog steeds een peesontsteking ontwikkelen, zelfs als de gebruikte kracht minimaal is.

Er ontstaan ook nieuwe aandachtspunten. Een exoskelet voor de rug ontlast de rugspieren, maar belast tegelijkertijd de buikspieren extra zodra men voorover buigt. Bij een exoskelet voor de schouder moeten andere spieren, zoals de triceps, soms nog harder werken. Sommige onderzoeken wijzen ook op een verhoogde belasting van de enkels en de onderrug bij bepaalde modellen. Met andere woorden: het apparaat verplaatst een deel van de belasting, het laat deze niet zomaar verdwijnen.

Een recent Deens praktijkonderzoek onder metselaars, gepubliceerd in 2026, toont bovendien aan dat een exoskelet niet voor alle beroepen geschikt is. Bij metselwerk zijn de bewegingen voortdurend wisselend driedimensionaal, wat niet lukt met de starre structuur van het apparaat. Het gewicht, het draagcomfort en het risico op wrijving of huidirritatie blijven bovendien veelvoorkomende klachten bij gebruikers.

Ook minder zichtbare effecten spelen een rol. Een exoskelet vereist voortdurende aandacht: een botsing met een rek of een collega beschadigt niet alleen het apparaat, maar kan ook iemand verwonden. En de reflex om zelf op de juiste manier te tillen kan afnemen naarmate men gewend raakt aan de ondersteuning van het apparaat.

De beste resultaten worden waargenomen bij:

• werk met opgeheven armen;
• herhaaldelijk picken;
• het tillen van lasten;
• bepaalde goederenbehandelingstaken.

De prestaties zijn minder overtuigend wanneer:

• de bewegingen zeer gevarieerd zijn;
• er vaak moet worden gelopen;
• het werk veel behendigheid of veranderingen van houding vereist

Een uitgebreide systematische review, gepubliceerd in 2026 en uitgevoerd door onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen, heeft 70 factoren geïdentificeerd die het gebruik van een exoskelet bevorderen, en 67 die het gebruik ervan belemmeren. Comfort, gebruiksgemak, veiligheid en een merkbaar effect op vermoeidheid zorgen ervoor dat werknemers het apparaat graag dragen. Het gewicht, de kosten, de beperkte bewegingsvrijheid en een gebrek aan afstemming op de taak werken daarentegen in het nadeel. Eén conclusie komt duidelijk naar voren: mensen die het apparaat eerst kunnen uitproberen, hebben daarna aanzienlijk minder weerstand. Opleiding en de aanpassingsperiode zijn dus minstens even belangrijk als de technische kwaliteit van het apparaat zelf.

Voor je een exoskelet aanschaft, raden we aan om de volgende stappen te volgen:

• Analyseer eerst de werkpost en de activiteiten: welke taak veroorzaakt de belasting, en kan de oorzaak van het probleem op een andere manier worden aangepakt?
• Bepaal het gewenste type: actief of passief, voor de rug, de schouders of de onderste ledematen.
• Laat de werknemers het apparaat zelf testen, eerst buiten en daarna in de daadwerkelijke werksituatie.
• Zorg voor een opleiding en een aanpassingsperiode, en betrek de gebruikers er vanaf het begin bij.
• Evalueer regelmatig, ook enkele maanden na de invoering, en pas het apparaat indien nodig aan.

De heersende opvatting vandaag de dag is: “Het aanpassen van het werk heeft de voorkeur boven het aanpassen van de mens.”

Exoskeletten mogen geen vervanging zijn voor:

• de verbetering van de werkplek;
• hulp bij het tillen;
• mechanisatie;
• de arbeidsorganisatie.

Ze worden veeleer beschouwd als een aanvullend hulpmiddel wanneer de blootstelling met andere maatregelen niet volledig kon worden weggenomen.

Een exoskelet kan echt het verschil maken bij zware en krachtintensieve taken, zoals het heffen en dragen van lasten. Het is geen wondermiddel tegen spier- en skeletaandoeningen (MSA), en zeker geen vervanging voor een grondige ergonomische analyse van de werkplek. Elk bedrijf dat dit hulpmiddel overweegt, doet er dus goed aan eerst na te gaan of de oorzaak van het probleem niet beter kan worden aangepakt, alvorens te kiezen voor aanvullende ondersteuning.

Exoskeletten vormen tegenwoordig een veelbelovend preventiemiddel voor bepaalde fysiek zware werksituaties. Ze kunnen de biomechanische belasting en vermoeidheid aanzienlijk verminderen wanneer ze zijn afgestemd op de taak. Ze vervangen echter noch een ergonomische analyse van het werk, noch de klassieke preventiemaatregelen. Ja om de biomechanische belasting gericht te verminderen, nee als enige oplossing voor de preventie van spier- en skeletaandoeningen.

Vraag je je af of een exoskelet geschikt is voor jouw bedrijf? De ergonomen van Cohezio analyseren je werkplekken en begeleiden je bij de keuze en implementatie van fysieke hulpmiddelen.

Kom meer te weten over de tips van Cohezio om lasten ergonomisch te tillen

• Exoskeletten, een efficiënt middel tegen MSA?
• Exoskeletten, toch risico’s?
• Een exoskelet aanschaffen? Enkele aandachtspunten

• van Laar et al., Journal of Occupational Rehabilitation (2026)
• Shakerian, Health Science Reports (2026)
• Brandt et al., Applied Ergonomics (2026)
• EU-OSHA