Hoe omgaan met een hittegolf op het werk?

In België wordt er van een hittegolf gesproken als het gedurende ten minste vijf opeenvolgende dagen 25 °C of warmer is, waarvan drie dagen 30 °C of warmer. Het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) houdt dit nauwlettend in de gaten. Elke dag publiceren ze een waarschuwing met vier kleuren: groen, geel, oranje en rood. Hoe donkerder de kleur, hoe groter het risico. Deze waarschuwingen zijn te vinden op de website van het KMI. Het juiste moment om actie te ondernemen is wanneer een gele of oranje waarschuwing wordt aangekondigd, niet de dag erna.

Het beste moment om een hitteplan op te stellen, is wanneer het nog fris is. Als de temperatuur stijgt, is het te laat om rustig te kunnen overleggen. Een goed plan beantwoordt drie eenvoudige vragen:

• Vanaf welk KMI-waarschuwingsniveau gelden de maatregelen?
• Welke concrete maatregelen, voor welke functies?
• Wie is verantwoordelijk voor het activeren ervan?

Dit plan wordt opgesteld samen met de werknemers of hun vertegenwoordigers. Het kan ter advies worden voorgelegd aan de arbeidsarts. Zodra het is goedgekeurd, maakt het deel uit van het algemene preventieplan van het bedrijf.

Bekijk het hitteplan van Cohezio op Cohezio4U

De Codex Welzijn op het Werk (Boek V) is duidelijk: de werkgever moet de risico’s in verband met de thermische omstandigheden op de werkplek analyseren. Dit geldt voor zowel warmte als kou, en zowel voor klimatologische als technologische oorzaken. Deze verplichting geldt het hele jaar door, niet alleen in de zomer.

Op basis van deze analyse legt de werkgever preventiemaatregelen vast afgestemd op elke werksituatie. In de praktijk betekent dit dat elke werkgever wiens werknemers te maken hebben met hitte van klimatologische oorsprong, moet beschikken over een plan voor periodes van extreme hitte. Dit plan geeft aan wat er moet gebeuren als er een hittegolf wordt aangekondigd (waarschuwing van het KMI): wie doet wat, welke maatregelen gelden, en voor welke functies.

Een belangrijk detail: de Codex verwijst naar de WBGT-index (Wet Bulb Globe Temperature). Het gaat hier niet om de luchttemperatuur. Het is een formule waarbij rekening wordt gehouden met de luchtvochtigheid, de zonnestraling en de windsnelheid. In een kantoor blijft deze index, zelfs bij grote hitte, doorgaans onder de wettelijke drempels. Het werkelijke risico ligt elders: buiten, in keukens, op werven.

Hitte treft niet alle werknemers op dezelfde manier. Het hangt af van de plek waar men werkt en van de fysieke inspanning die het werk vereist. Enkele voorbeelden:

Kantoor

Weinig kans op levensbedreigend risico. Maar de hitte belemmert de concentratie. Vanaf 28 °C in de ruimte maakt men meer fouten. Men is minder efficiënt.

Wat de werkgever kan doen: de buitenzonwering neerlaten voordat de zon op de ramen schijnt; binnenzonwering heeft geen zin, want de warmte is dan al binnengedrongen. Ongebruikte elektrische apparaten uitschakelen. Indien mogelijk de werktijden verschuiven om de hittepiek in de namiddag te vermijden. Een ruimte met airconditioning tijdelijk omvormen tot een gemeenschappelijke werkruimte.

Wat de werknemer kan doen: regelmatig drinken, zonder te wachten tot je dorst hebt. Een glas om de 15 tot 20 minuten, ofwel ongeveer 3 liter per dag. ’s Middags licht eten. Alcohol vermijden, zelfs ’s avonds, want dat verstoort het nachtelijke herstel.

Werven, groene ruimtes, buiten

Daar is het gevaar het grootst. De hitte van de zon, fysieke inspanning, weinig schaduw: deze combinatie kan binnen enkele uren tot een zonnesteek leiden.

Wat moet de werkgever doen?

• Zware fysieke taken naar het begin van de ochtend verplaatsen.
• Geschikte werkkleding, zonbescherming voor het hoofd (helm, hoofddeksel) en zonnecrème voorzien.
• Zorgen voor schaduw of een beschutting.
• Zorgen dat er koel water binnen handbereik is, niet op 200m in de vrachtwagen.
• Het werk organiseren in duo’s zodat niemand alleen werkt. Bij code oranje of rood de meest uitputtende taken beperken.
• Mensen sensibiliseren rond zonnesteken. Download onze affiche ‘Een hitteslag op het werk’ om de waarschuwingssignalen te herkennen!
• De risico’s van UV-straling begrijpen en voorkomen

Concreet voorbeeld: een team van straatmakers werkt van 6u tot 14u i.p.v. van 8u tot 16u. Asfaltwerken gebeuren vroeg in de ochtend. Elke arbeider beschikt over een persoonlijke waterfles, die ter plaatse kan worden gevuld/vervangen.

Keuken, wasserijen, laswerkplaatsen

Deze ruimtes zijn het hele jaar door al warm. In de zomer komt daar de hitte van buiten nog bij. Het risico neemt nog verder toe. De werkgever moet zorgen voor meer pauzes en een echt koele rustruimte, geen oververhitte gang. De werkposten moeten worden afgewisseld, zodat niemand te lang in de buurt van een warmtebron blijft.

Concreet voorbeeld: in een grootkeuken worden de ovens en kookplaten alleen ’s ochtends gebruikt. ’s Middags worden vooral koude gerechten bereid. Een koelkast met drankjes is op elk moment vrij toegankelijk.

Een zonnesteek is een medisch noodgeval. Zonder snelle hulp kan het fataal zijn. De symptomen: plotselinge en intense vermoeidheid, krampen, misselijkheid, duizeligheid, een droge en warme huid, verwardheid, prikkelbaarheid zonder aanwijsbare reden. Een collega die zonder aanwijsbare reden gedesoriënteerd of euforisch lijkt, is een alarmsignaal.

Wat je onmiddellijk moet doen:

• De hulpdiensten bellen.
• De persoon naar een koele en goed geventileerde ruimte brengen.
• De kleding losmaken of uittrekken.
• Het lichaam afkoelen met koud water op het hoofd, de nek en de armen en de natte doeken regelmatig verversen.
• Als de persoon bij bewustzijn is, geef hen dan kleine slokjes koud water te drinken. Als de persoon bewusteloos is, leg hen dan in de stabiele zijligging en wacht op de hulpdiensten.

Tijdens extreme hitte is in duo’s werken geen overbodige luxe. Het zorgt ervoor dat deze signalen tijdig worden opgemerkt.

De preventieadviseurs van Cohezio begeleiden bedrijven bij het opstellen van hitteplannen die zijn afgestemd op hun specifieke situatie, of bij het uitvoeren van risicoanalyses met betrekking tot de thermische omgeving.

Artikel in samenwerking met Marie Koziol, Principal Expert Technical Risk Management bij Cohezio